preloader

интизор шавед...

Конститутсия ва рушди устувор: Аҳаммияти арзишҳои конститутсионӣ дар соҳаи геология

  • 15-ноя-2026
  • 21 дидани саҳифа

МУҚАДДИМА

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 6 – уми ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардидааст, санади асосии муайянкунандаи сохтори давлат, принсипҳои идоракунӣ ва кафолатҳои ҳуқуқу озодиҳои инсон мебошад. Аҳаммияти он танҳо ба танзими муносибатҳои сиёсиву ҳуқуқӣ маҳдуд намешавад: арзишҳои конститутсионӣ барои ташкили фаъолияти касбӣ, рушди илм ва ҳалли масъалаҳои дорои аҳаммияти ҷамъиятӣ низ замина фароҳам меоранд.

Барои Тоҷикистон, ки дорои сохтори мураккаби геологӣ, сарватҳои гуногуни канданиҳои фоиданок ва минтақаҳои дорои хавфҳои сейсмикӣ мебошад, робитаи ҳуқуқ, илм ва масъулияти экологӣ махсусан муҳим аст. Омӯзиши қонуниятҳои геологӣ, арзёбии хавфҳои табиӣ ва истифодаи оқилонаи сарватҳои зеризаминӣ бояд бо риояи қонунгузорӣ, ҳифзи манфиатҳои ҷомеа ва ғамхорӣ нисбат ба наслҳои оянда ҳамоҳанг бошад.

КОНСТИТУТСИЯ ҲАМЧУН ЗАМИНАИ ФАЪОЛИЯТИ МАСЪУЛОНА

Мақоми олии Конститутсия талаб менамояд, ки фаъолияти мақомоти давлатӣ, муассисаҳои илмӣ ва субъектҳои хоҷагидорӣ дар доираи қонун амалӣ гардад. Дар соҳаи геология ин принсип дар риояи талаботи ҳуқуқӣ ҳангоми омӯзиш ва истифодаи қаъри замин, арзёбии таъсири корҳои истихроҷӣ ба муҳити зист, ҳифзи маълумоти илмӣ ва таъмини бехатарии корҳо таҷассум меёбад. Қарорҳои марбут ба захираҳои табиӣ набояд танҳо аз рӯйи манфиати кӯтоҳмуддати иқтисодӣ қабул шаванд; онҳо бояд оқибатҳои экологӣ, иҷтимоӣ ва дарозмуддати худро низ ба назар гиранд.

Волоияти қонун барои шаффофият, масъулиятшиносӣ ва пешгирии истифодаи ғайриоқилонаи сарватҳои табиӣ шароити зарурӣ фароҳам меорад. Риояи меъёрҳои ҳуқуқӣ, дастрасӣ ба иттилооти боэътимод ва истифодаи натиҷаҳои таҳқиқоти илмӣ ба қабули қарорҳои асоснок мусоидат мекунанд. Аз ин ҷиҳат, Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ барои ҳамоҳангии манфиатҳои давлат, ҷомеа ва фаъолияти касбӣ заминаи муҳим мебошад.

НАҚШИ ГЕОЛОГИЯ ДАР РУШДИ УСТУВОР ВА АМНИЯТИ ҶОМЕА

Геология на танҳо илм дар бораи таркиб, сохт ва таърихи Замин аст, балки заминаи илмии арзёбии сарватҳои зеризаминӣ, муайян кардани шароити инженерӣ-геологӣ ва омӯзиши равандҳои хатарноки табиӣ мебошад. Маълумоти геологӣ барои банақшагирии сохтмон, рушди зерсохт, истифодаи обҳои зеризаминӣ ва канданиҳои фоиданок аҳаммияти амалӣ дорад. Аз ин рӯ, сифати таҳқиқот ва масъулияти мутахассисон ба амнияти иқтисодӣ, экологӣ ва иҷтимоии кишвар таъсир мерасонад.

Дар шароити кӯҳистонии Тоҷикистон омӯзиши заминҷунбиҳо, лажғишҳои кӯҳӣ, селҳо ва дигар равандҳои геодинамикӣ барои кам кардани талафоти эҳтимолӣ муҳим аст. Таҳқиқоти саривақтӣ, харитасозии минтақаҳои хавфнок ва пешниҳоди тавсияҳои илмӣ ба мақомоти дахлдор метавонанд дар қабули қарорҳои дуруст ва ҳифзи ҳаёт, саломатӣ ва моликияти шаҳрвандон саҳм гузоранд. Ин фаъолиятҳо намунаи пайванди донишҳои илмӣ бо масъулияти ҷамъиятӣ мебошанд.

Истифодаи оқилонаи сарватҳои зеризаминӣ муносибати эҳтиёткорона ба муҳити зистро низ тақозо мекунад. Ҳангоми корҳои геологию иктишофӣ ва истихроҷӣ бояд таъсир ба об, хок, экосистемаҳо ва маҳалҳои аҳолинишин арзёбӣ шуда, чораҳои пешгирӣ ва барқарорсозӣ риоя гарданд. Истифодаи донишҳои илмӣ барои муайян кардани имконияту маҳдудиятҳои захираҳои табиӣ имкон медиҳад, ки қарорҳо бо дарназардошти манфиатҳои дарозмуддати ҷомеа қабул шаванд.

Омӯзиши Конститутсия барои ҷавонон бояд на танҳо аз ёд кардани меъёрҳо, балки дарки робитаи ҳуқуқу уҳдадориҳо ва истифодаи амалии донишҳоро дар бар гирад. Барои донишҷӯён ва муҳаққиқони соҳаи геология ин маънои эҳтиром ба талаботи қонунгузорӣ, риояи қоидаҳои бехатарӣ, саҳеҳияти маълумоти илмӣ, масъулият дар пешниҳоди хулосаҳо ва муносибати одилона ба манфиатҳои ҷомеаро дорад.

Муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ метавонанд бо муҳокимаи ҳолатҳои амалӣ, семинарҳо, вохӯриҳо бо ҳуқуқшиносон ва мутахассисони соҳа фарҳанги ҳуқуқӣ ва ахлоқи касбиро тақвият диҳанд. Ҳамзамон, истифодаи сарчашмаҳои расмӣ ва санҷидашудаи иттилоот ба рушди тафаккури интиқодӣ мусоидат намуда, эҳтимоли паҳн шудани маълумоти носаҳеҳро дар масъалаҳои хавфҳои табиӣ ва сарватҳои табиӣ кам мекунад. Мутахассиси масъул бояд дарк намояд, ки хулосаи илмӣ метавонад ба қарорҳои сохтмонӣ, истеҳсолӣ ва чораҳои ҳифзи аҳолӣ таъсир расонад; бинобар ин, дақиқӣ, беғаразӣ ва риояи меъёрҳои касбӣ аҳаммияти махсус доранд.

ХУЛОСА

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон заминаи бунёдии фаъолияти қонунманд ва масъулонаи давлату ҷомеа мебошад. Арзишҳои он дар соҳаи геология тавассути риояи қонунгузорӣ, истифодаи оқилонаи сарватҳои зеризаминӣ, ҳифзи муҳити зист, рушди таҳқиқоти илмӣ ва андешидани чораҳои коҳишдиҳандаи хавфҳои геологию сейсмикӣ аҳаммияти амалӣ пайдо мекунанд.

Тақвияти маърифати ҳуқуқӣ ва масъулияти касбии ҷавонон метавонад ба омода намудани мутахассисоне мусоидат намояд, ки донишҳои илмиро бо эҳтиром ба қонун, амнияти инсон ва манфиатҳои дарозмуддати ҷомеа пайваст мекунанд. Аз ин лиҳоз, эҳтиром ба Конститутсия на танҳо вазифаи ҳуқуқӣ, балки шарти муҳими рушди устувор ва истифодаи оқилонаи иқтидори табиии Тоҷикистон мебошад.

 

РӮЙХАТИ АДАБИЁТ ВА САРЧАШМАҲО

1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қабулшуда бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ 6 ноябри соли 1994, бо тағйиру иловаҳои минбаъда.

2. Эъломияи умумии ҳуқуқи башар. Қабулшуда аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид 10 декабри соли 1948.

3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон».

Дилором Абдуллоева, ходими хурди илмии гурӯҳи таҳлили усулҳои физикӣ-кимиёвии Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи АМИТ

Истинод

Президерт РТ

АН РТ

ГУГ РТ

КАС РТ

НИИП РТ

Тақвим
«    Ноябрь 2026    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 


Истинод

Президерт РТ АН РТ ГУГ РТ КАС РТ НИИП РТ

  • Меню Асосӣ Дар бораи Институт Маъмурият Интишорот/Китобҳо Рунамоҳо Хабарҳо Аъзоёни шӯрои диссертатсионӣ Диссертатсияҳо ва авторефератҳо
  • Тамос
    +(992) 37 225-77-69 igees_asrt@mail.ru 734063, Ҷумҳурии Тоҷикистон, ш.Душанбе, кӯч. Айнӣ 267


    Facebook
    Открыть карту