Сулҳу суботи сиёсӣ яке аз муҳимтарин шартҳои рушди устувори ҳар давлат ба ҳисоб меравад. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки танҳо дар фазои оромӣ ва амният имкони рушди илм, татбиқи технологияҳои нав, омӯзиши захираҳои табиӣ ва истифодаи самараноки онҳо фароҳам мегардад. Соҳаи геология низ аз ҷумлаи бахшҳое мебошад, ки пешрафти он бевосита ба мавҷудияти муҳити устувори сиёсӣ ва иҷтимоӣ вобаста аст.
Сулҳ ҳамчун арзиши волои инсоният барои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илмӣ ва фарҳангии ҷомеа заминаи устувор фароҳам меорад. Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бархе минтақаҳои ҷаҳон бо низоъ ва нооромӣ рӯ ба рӯ мебошанд, ҳифзи сулҳу субот аҳаммияти бештар пайдо кардааст. Маҳз дар фазои осоишта ҷомеа метавонад барои пешрафти илм, рушди истеҳсолот ва тарбияи насли соҳибмаърифат қадамҳои устувор гузорад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон аз лиҳози захираҳои маъданӣ дорои имкониятҳои бузург мебошад. Дар қаламрави кишвар конҳои тилло, нуқра, сурб, руҳ, сурма, симоб, ангишт, сангҳои қиматбаҳо ва дигар навъҳои канданиҳои фоиданок мавҷуданд. Омӯзиш, арзёбӣ ва истифодаи оқилонаи ин сарватҳои табиӣ тавассути корҳои илмӣ-геологӣ амалӣ мегардад.
Дар солҳои соҳибистиқлолӣ, ба шарофати сулҳу ваҳдати миллӣ, барои рушди соҳаи геология шароити мусоид фароҳам омад. Корҳои ҷустуҷӯию иктишофии геологӣ дар минтақаҳои гуногуни ҷумҳурӣ густариш ёфта, бо истифода аз таҷҳизоти муосири геофизикӣ, геохимиявӣ ва технологияҳои рақамӣ сифати таҳқиқот баланд гардид. Ҷалби сармояи дохилию хориҷӣ низ ба пешрафти корҳои геологӣ мусоидат намуд.
Тавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд, “Ваҳдати миллӣ ва сулҳу субот муҳимтарин дастоварди халқи тоҷик ва заминаи асосии рушди устувори давлат мебошанд”. Ин андеша аҳаммияти бузург дорад, зеро маҳз сулҳу субот ба рушди ҳамаи соҳаҳо, аз ҷумла илм ва геология, шароити зарурӣ фароҳам меорад.
Истифодаи самараноки захираҳои табиӣ ва рушди саноати истихроҷӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодии давлат ба ҳисоб меравад. Ин раванд аз олимон ва мутахассисони соҳаи геология масъулияти баланд, донишҳои муосир ва муносибати илмиро талаб менамояд.
Имрӯз дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технология захираҳои табиӣ яке аз омилҳои муҳими рақобатпазирии иқтисодиёти давлатҳо ба ҳисоб мераванд. Аз ин рӯ, рушди соҳаи геология на танҳо аҳаммияти илмӣ, балки аҳаммияти иқтисодӣ низ дорад.
Таҳқиқоти геологӣ имкон медиҳанд, ки конҳои нави канданиҳои фоиданок муайян гардида, барои истифодаи саноатӣ омода карда шаванд. Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои садҳо кон ва ҳазорҳо зуҳуроти канданиҳои фоиданок мебошад. Дар байни онҳо конҳои тилло, нуқра, мис, сурб, руҳ, волфрам, ангишт, намаки ошӣ, мармар ва дигар ашёи хоми саноатӣ мавқеи муҳим доранд. Омӯзиши илмии ин захираҳо ба рушди соҳаҳои металлургия, энергетика, сохтмон ва саноати кимиё мусоидат менамояд.
Яке аз самтҳои муҳимми корҳои геологӣ омӯзиш ва арзёбии захираҳои обҳои зеризаминӣ мебошад. Барои Тоҷикистон ҳамчун кишвари кӯҳсор таҳқиқоти гидрогеологӣ аҳаммияти махсус дошта, барои таъмини аҳолӣ бо оби босифати нӯшокӣ, рушди кишоварзӣ ва саноат заминаи муҳим фароҳам меорад.
Дар замони муосир рушди геология бе истифодаи технологияҳои нав имконнопазир аст. Олимон ва мутахассисон аз усулҳои геофизикӣ, геохимиявӣ, тасвирҳои моҳвораӣ, моделсозии компютерӣ ва системаҳои иттилоотии ҷуғрофӣ (GIS) истифода мебаранд. Ин технологияҳо имконият медиҳанд, ки захираҳои зеризаминӣ бо дақиқии бештар муайян гардида, самаранокии корҳои иктишофӣ баланд бардошта шавад.
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид намудаанд, ки сарватҳои зеризаминии мамлакат бояд бо истифода аз дастовардҳои илм ва техникаи муосир омӯхта шуда, ба манфиати рушди иқтисоди миллӣ самаранок истифода гарданд. Ин дастур барои олимон, муҳаққиқон ва донишҷӯёни соҳаи геология аҳаммияти муҳим дошта, онҳоро ба омӯзиши амиқи захираҳои табиӣ ва ҷустуҷӯи роҳҳои нави истифодаи онҳо ҳидоят менамояд.
Илм ва корҳои илмӣ-тадқиқотӣ танҳо дар муҳити орому устувор метавонанд рушд намоянд. Барои гузаронидани экспедитсияҳои геологӣ, фаъолияти озмоишгоҳҳо, омода намудани мутахассисони баландихтисос ва ҷорӣ кардани технологияҳои нав шароити мусоиди иҷтимоӣ зарур аст. Маҳз сулҳу субот ба олимон имкон медиҳад, ки таҳқиқоти дарозмуддат анҷом дода, натиҷаҳои илмиро дар истеҳсолот татбиқ намоянд.
Таҷрибаи Тоҷикистон нишон медиҳад, ки баъди барқарор гардидани сулҳу ваҳдати миллӣ тамоми соҳаҳои иқтисодиёт, аз ҷумла геология, марҳилаи нави рушдро оғоз карданд. Дар ин давра корҳои геологию иктишофӣ густариш ёфта, ҳамкориҳои илмӣ ва техникии байналмилалӣ тақвият пайдо намуданд.
Аз таҳлили мавзуъ бармеояд, ки байни сулҳ ва рушди соҳаи геология робитаи мустақим вуҷуд дорад. Сулҳ барои омӯзиши захираҳои табиӣ, пешрафти корҳои илмӣ-тадқиқотӣ, ҷалби сармоя, истифодаи технологияҳои муосир ва омода намудани мутахассисони ҷавон имконият фароҳам меорад. Дар навбати худ, рушди геология ба пешрафти иқтисоди миллӣ, афзоиши истеҳсолот, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат менамояд.
Аз ин рӯ, вазифаи муҳими ҳар як шаҳрванди кишвар, бахусус ҷавонон ва донишҷӯён, ҳифзи сулҳу ваҳдати миллӣ, омӯзиши амиқи илм ва саҳмгузорӣ дар рушди соҳаҳои стратегии Тоҷикистон, аз ҷумла геология мебошад.
Ҳамин тавр, сулҳ на танҳо арзиши бузурги сиёсиву иҷтимоӣ, балки асоси рушди илм ва иқтисодиёти кишвар низ мебошад. Дар шароити сулҳу субот соҳаи геология метавонад бо такя ба дастовардҳои илмӣ захираҳои табиии мамлакатро ҳамаҷониба омӯзад ва дар рушди саноат, таҳкими иқтисоди миллӣ ва баланд гардидани сатҳи зиндагии мардум саҳми арзанда гузорад.
Абрреза ОШУРБЕКОВА,
ходими хурди илмии озмоишгоҳи палеонтология ва стратиграфияи Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи АМИТ
